آیا فناوری شما آماده ارائه به مشتری یا سرمایه‌گذار هست؟

آیا فناوری شما آماده ارائه به مشتری یا سرمایه‌گذار هست؟

اطلاع از سطح توسعه فنی محصول یا فناوری، به‌ویژه برای فناوری‌های جدید و نوظهور، از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در حین فرایند توسعه یک ایده و تبدیل آن به یک محصول نهایی، محدودیت‌های زیادی همچون محدودیت در بودجه یا محدودیت در زمان وجود داشته و اینکه یک معیار نسبتاً قابل قبول برای تعیین سطح فناوری یا محصول داشته باشیم، امکان تصمیم‌گیری برای مراحل بعدی را تسهیل می‌نماید.

در مرحله بعدی، آنچه اهمیت دارد، این است که بازار چقدر برای این محصول آمادگی خواهد داشت. آیا پس از اینکه محصول به نتیجه نهایی رسید، مشتری برای آن وجود دارد؟ آیا خریداری برای آن فناوری وجود دارد؟ برای فناوران قبول این واقعیت بسیار دشوار است که با اینکه محصول فوق‌العاده‌ای توسعه داده‌اند، اما مشتری ندارند. آن‌ها در تمام فرایند کاری خود به دنبال توسعه ایده و ایجاد محصولی بدون نقص بوده‌اند، اما مشکل اینجا است که میزان انطباق و خاستگاه آن محصول با نیازهای روز بازار را ارزیابی نکرده‌اند.

سطح آمادگی فناوری یا «Technology Readiness Level» که به صورت اختصار، به آن «TRL» هم گفته می‌شود و همینطور سطح آمادگی بازار یا «Market Readiness Level» که به صورت اختصار، به آن «TRL» هم گفته می‌شود، می‌تواند راهکاری برای دو مشکل یاد شده بالا ارائه نمایند. در همین راستا، در وبینار نهم کاریز که در قالب کاریز استعدادیابی و در مورخ ۱۸ و ۲۰ شهریورماه ۱۳۹۹ برگزار گردید، مهندس «مهدی نادری»، مدیر تجاری‌سازی مرکز راهبردی فناوری‌های همگرا، با طرح این پرسش که فناوری چه زمانی برای ارائه به مشتری یا سرمایه‌گذار آماده خواهد بود، مدل‌های «TRL» و «MRL» را به‌عنوان جوابی کارآمد به این سؤال تشریح نمود.

در این نوشتار، نگاهی گذرا به مطالب ارائه شده در این وبینار خواهیم داشت.

 

چرخه عمر فناوری

هر فناوری، از زمان شکل‌گیری ایده تا مراحل توسعه فناوری، ارائه محصول به بازار و تا زمان حذف آن توسط فناوری‌های جدیدتر، یک چرخه عمر خواهد داشت. در وهله اول، از زمان شکل‌گیری ایده، فرایندهای تحقیق‌وتوسعه بر روی ایده و شکل‌گیری محصول انجام می‌گیرد (نمودار زرد رنگ شکل 1). در مراحل بعدی و پس از طی شدن بخش عمده از فرایندهای توسعه محصول، تلاش برای کار بر روی فرایندهای تولیدی و بهینه‌سازی پارامترها برای تبدیل به مقیاس انجام می‌گیرد (نمودار سبز رنگ شکل 1). در مرحله آخر هم، محصول وارد بازار شده و مسیر رشد در بازار، افزایش مشتریان، شکل‌گیری رقبا و افول را تا پایان چرخه عمر طی می‌کند.

شکل ۱- مراحل مختلف در چرخه عمر فناوری

 

ما به عنوان یک کشور دنبال‌کننده در بسیاری از موارد دچار مشکلاتی در تصمیم‌گیری شده و توجه لازم نسبت به چرخه عمر فناوری نمی‌کنیم. از یک طرف، بسیاری از پروژه‌های دانشگاهی، مبتنی بر مقالات روز دنیا تعریف شده و بر این باوریم که می‌خواهیم تا مرحله تجاری‌سازی آن‌ها را به پیش ببریم. این در حالی است که چرخه عمر این فناوری‌ها، در همان کشورهای پیشرو هم در مراحل ابتدایی بوده و برای یک کشور دنبال‌کننده مسیر سختی را در پیش خواهیم داشت. همچنین در برخی از موارد، فناوری‌هایی را انتخاب می‌کنیم که نزدیک به مرحله افول بوده و به همین دلیل، بازده لازم را نصیب ما نمی‌کنند.

بهترین نقطه برای انتخاب یک فناوری در کشوری مثل ایران، زمانی است که مرحله رشد (Growth) تقریباً به پایان رسیده و فناوری در حال توسعه بازار خود پس از تگمیل نسبی فرایندهای تحقیق‌وتوسعه برای فرایندها می‌باشد.

 

سطوح آمادگی فناوری

سطح آمادگی فناوری یا «TRL»، معیارهایی جهت سنجش آمادگی و بلوغ فناوری ارائه نموده و این امکان را فراهم می‌سازد که تعیین کنیم، فناوري مذکور تا چه حد می‌تواند انتظارات یک سامانه یا فرایند را برآورده ساخته تا سامانه یا فرایند مذکور، در محیط عملیاتی بتواند با موفقیت مأموریت‌هاي محوله را انجام دهد. در حقیقت، هرچه بلوغ فناوري در شروع پروژه بیشتر باشد، احتمال موفقیت در دستیابی به اهداف هم بیشتر خواهد بود. بعلاوه، در خصوص فناوری‌هایی که هنوز بلوغ کافی دست نیافته‌اند، افزایش قیمت و تأخیر برنامه در دستیابی به محصول، بیشتر خواهد بود.

سطوح آمادگی فناوری را عمدتاً به 9 سطح تقسیم می‌کنند که در حقیقت، سطوح 1 تا 3 به مطالعات اولیه، سطوح 4 تا 5 به تحقیقات کاربردی، سطوح 6 تا 8 به توسعه و سطح 9 به پیاده‌سازی در بازار اشاره دارند. در ذیل هر یک از این سطوح معرفی شده و مثالی برای آن‌ها درج شده است:

  • «TRL1»: مرحله تحقیقات علمی و آغاز توسعه فناوری؛
  • «TRL2»: فرموله شدن مفهوم یا کاربرد فناوری؛
  • «TRL3»: اثبات مفهومي مشخصه‌هاي كليدي بصورت نظري و تجربي؛
  • «TRL4»: مشاهده مفهوم در محيط آزمايشگاه و اعتبارسنجی آن؛
  • «TRL5»: اثبات مفهوم آزمایش‌شده و منافع بالقوه در یک محیط مرتبط کنترل‌شده (مقیاس آزمایشگاهی)؛
  • «TRL6»: نمایش نمونه اولیه محصول مفهومی در یک محیط مرتبط (مقیاس پایلوت/ مهندسی)؛
  • «TRL7»: آزمایش نمونه اولیه و اثبات منافع بالقوه در یک محیط مرتبط به صورت گسترده‌تر (مقیاس پایلوت/ مهندسی)؛
  • «TRL8»: ساخت و ارائه محصول نهایی در محیط مرتبط و بررسی کیفیت محصول واقعی کامل شده از طریق آزمون و نمایش؛
  • «TRL9»: آزمایش استفاده عملیاتی و نهایی و اثبات سیستم.

 

سطوح آمادگی بازار

به‌طور مشابه، سطح آمادگی بازار هم سنجه‌ای برای درک و کمی‌سازی ویژگی‌های بازاری یک محصول جدید و ترجمه آن‌ها به قابلیت‌های فنی، درون شرکت توسعه‌دهنده محصول است. توجه به سطح آمادگی بازار، می‌تواند خطر شکست بازار را کاهش دهد. سطوح نه‌گانه آمادگی بازار در مدل «MRL»، عبارتند از:

  • «MRL1»: شکل‌گیری این احساس که «چیزی کم است»؛
  • «MRL2»: شناسایی یک نیاز بخصوص؛
  • «MRL3»: شناسایی ویژگی‌های مورد انتظار محصول/ خدمت جدید؛
  • «MRL4»: کمی‌سازی ویژگی‌های مورد انتظار محصول/ خدمت جدید؛
  • «MRL5»: شناسایی توانمندی‌های سیستمی مورد نیاز برای خلق راه‌حل؛
  • «MRL6»: ترجمه ویژگی‌های مورد انتظار محصول/ خدمت جدید به توانمندی‌های فنی مورد نیاز برای خلق راه‌حل؛
  • «MRL7»: تحلیل توانمندی‌ها و منابع ضروری موجود برای ارائه راه‌حل؛
  • «MRL8»: شناسایی متخصصان دارای توانمندی؛
  • «MRL9»: خلق راه‌حل مطابق با نیاز تحلیل‌شده بازار.

 

کارکرد سطوح آمادگی فناوری و بازار در کنار یکدیگر

واقعیت اینجا است که تعیین سطوح آمادگی فناوری و بازار در کنار یکدیگر، می‌توانند اطلاعات قابل توجهی را در خصوص وضعیت حال حاضر پروژه، مسیر و آینده پیش روی ما قرار دهند. تعیین این سطوح در آغاز پروژه و تلاش برای ارتقاء همزمان آن‌ها، احتمال موفقیت در تجاری‌سازی را افزایش می‌دهد. در واقع، بهترین مسیر به هنگام توسعه محصول جدید، افزایش همزمان، سطوح آمادگی فناوری و بازار است. در این مسیر همیشه لازم است که «MRL»، حداقل یک گام از «TRL» جلوتر باشد.

شکل ۲، وضعیت یک پروژه را در سطوح مختلف آمادگی فناوری و بازار نشان می‌دهد.

شکل ۲، وضعیت یک پروژه در سطوح مختلف آمادگی فناوری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *